Γιατί οι ειλικρινείς προοδευτικοί στην Τουρκία θα πρέπει να στηρίζουν μια Διζωνική, Δικοινοτική Ομοσπονδία (ΔΔΟ) στην Κύπρο

Για τους αναγνώστες εκτός Τουρκίας, ο τίτλος αυτού του άρθρου μπορεί να προκαλέσει έκπληξη. Πολλοί θα υπέθεταν φυσιολογικά ότι οποιοσδήποτε αυτοπροσδιορίζεται ως προοδευτικός, κάποιος δηλαδή που υποστηρίζει την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, θα υποστήριζε επίσης μια Διζωνική, Δικοινοτική Ομοσπονδία (ΔΔΟ), το πλαίσιο λύσης που υποστηρίζεται τόσο από τα Ηνωμένα Έθνη όσο και από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, το πολιτικό τοπίο της Τουρκίας παρουσιάζει μια ασυνήθιστη εξαίρεση σε αυτή την προσδοκία, και αυτήν ακριβώς τη φαινομενική αντίφαση επιθυμώ να εξετάσω.

Πρόθεσή μου δεν είναι να επικρίνω συγκεκριμένα άτομα, αλλά να αναφερθώ σε μια ευρύτερη πολιτική αφήγηση που προωθείται από ομάδες οι οποίες δίνουν προτεραιότητα στον εθνικιστικό μαξιμαλισμό έναντι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της συμφιλίωσης και της μακροπρόθεσμης ευημερίας και των δύο κοινοτήτων του νησιού. Κόμματα που συχνά θεωρούνται προοδευτικά στην Τουρκία, όπως το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) και το DEVA, αποτελούν παραδείγματα αυτής της αντίφασης.

Έχοντας συζητήσει προσωπικά το Κυπριακό με έναν εκπρόσωπο του CHP, απογοητεύτηκα από την απάντηση που έλαβα. Ως προοδευτικός Κύπριος, περίμενα μια θέση που θα ευθυγραμμιζόταν περισσότερο με τη δηλωμένη προσήλωση του κόμματος στις ευρωπαϊκές αξίες. Αντί γι' αυτό, συνάντησα υποστήριξη για τη συνέχιση της διαίρεσης της Κύπρου, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζονταν στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό δημιουργεί ένα προφανές ερώτημα: πώς μπορεί ένα πολιτικό κίνημα να επιδιώκει βαθύτερη ενσωμάτωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ συνεχίζει να υποστηρίζει ένα status quo που συγκρούεται με την ίδια τη θέση της ΕΕ για την Κύπρο;

Κατά την άποψή μου, ο βασικός λόγος για τη διατήρηση αυτής της στάσης είναι η εσωτερική πολιτική πίεση. Η υποστήριξη μιας ομοσπονδιακής λύσης παρουσιάζεται συχνά στην τουρκική πολιτική ως ένδειξη αδυναμίας ή εθνικής υποχώρησης. Ως αποτέλεσμα, πολλοί πολιτικοί ηγέτες διστάζουν να αμφισβητήσουν την επικρατούσα κοινή γνώμη.

Αυτή η κοινή γνώμη δεν δημιουργήθηκε σε κενό. Το Κυπριακό συχνά διδάσκεται και συζητείται μέσα από μια ιδιαίτερα επιλεκτική ιστορική αφήγηση. Ως αποτέλεσμα, πολλοί πολίτες διαμορφώνουν απόψεις βασισμένες σε ελλιπείς ή μονόπλευρες ερμηνείες της σύγκρουσης. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό δημιουργεί έναν αυτοτροφοδοτούμενο κύκλο: τα πολιτικά κόμματα αποφεύγουν να υποστηρίξουν μια ΔΔΟ επειδή φοβούνται την εκλογική αντίδραση, ενώ το κοινό συνεχίζει να απορρίπτει την ομοσπονδία επειδή λίγοι πολιτικοί παράγοντες με επιρροή είναι διατεθειμένοι να παρουσιάσουν μια εναλλακτική οπτική. Με αυτόν τον τρόπο, οι εθνικιστικές αφηγήσεις κανονικοποιούνται ακόμη και μέσα σε πολιτικά κινήματα που κατά τα άλλα προωθούν δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και στενότερες σχέσεις με την Ευρώπη.

Όταν ο εθνικισμός συνδυάζεται με επεκτατικές αντιλήψεις, γίνεται ολοένα δυσκολότερο για τις μελλοντικές γενιές να επανεξετάσουν κριτικά τις παραδοχές που έχουν κληρονομήσει. Ακόμη και όσοι υποστηρίζουν πραγματικά την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τις δημοκρατικές αξίες μπορεί να καταλήξουν να αποδέχονται θέσεις που βρίσκονται σε θεμελιώδη αντίθεση με αυτές τις αρχές.

Για αυτόν τον λόγο, πιστεύω ότι οποιαδήποτε μελλοντική λύση του Κυπριακού είναι πιθανότερο να προκύψει μέσα από πολιτική ηγεσία παρά από ένα κίνημα βάσης εντός της Τουρκίας. Μια διαδικασία από πάνω προς τα κάτω, καθοδηγούμενη από πολιτικές ελίτ που είναι πρόθυμες να εξηγήσουν τα οφέλη του συμβιβασμού, φαίνεται πολύ πιο ρεαλιστική από την προσδοκία μιας αυθόρμητης μεταβολής της κοινής γνώμης.

Παρόλα αυτά, παραμένω αισιόδοξος. Μόλις επιτευχθεί μια συνολική διευθέτηση, πιστεύω ότι οι άνθρωποι στην Τουρκία, καθώς και οι δύο κοινότητες στην Κύπρο, θα αναγνωρίσουν ότι μια ΔΔΟ προσφέρει τη μεγαλύτερη ευκαιρία για διαρκή ειρήνη, περιφερειακή σταθερότητα και κοινή ευημερία. Μια ειρηνική Κύπρος δεν θα ωφελούσε μόνο τους ίδιους τους πολίτες της, αλλά θα ενίσχυε επίσης τη συνεργασία μεταξύ της Τουρκίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμβάλλοντας σε μεγαλύτερη ασφάλεια και οικονομική ανάπτυξη σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.

Τελικά, η υποστήριξη μιας Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας αφορά την έμπρακτη απόδειξη μιας γνήσιας προσήλωσης στις αρχές της ειρήνης, της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ευρωπαϊκής συνεργασίας. Αν οι προοδευτικές αξίες πρόκειται να εφαρμόζονται με συνέπεια, τότε θα πρέπει να επεκτείνονται και στην Κύπρο.