Η παράδοξη σταθερότητα του κατεστημένου στην Κύπρο: Είναι η απουσία λύσης πρόβλημα ή λύση;

Στην Κύπρο, το πρόβλημα περιγράφεται συνήθως ως αδιέξοδο ή μη λύση.

Ωστόσο, αυτή η διαδικασία που ξεπερνά τα εξήντα χρόνια δεν αντιπροσωπεύει πλέον μια κατάσταση απουσίας, αλλά ένα θεσμοποιημένο στάτους κβο με δικούς του θεσμούς, συνήθειες και σχέσεις συμφερόντων.

Το βασικό αδιέξοδο σήμερα δεν είναι ότι εξαντλήθηκε η αναζήτηση λύσης, αλλά ότι το στάτους κβο εμφανίζεται στα μάτια των πλευρών πιο ασφαλές και προβλέψιμο από τη λύση.

Για τον λόγο αυτό, η λύση στο Κυπριακό δεν μπορεί να προσεγγιστεί με την επιβολή ενός ιδεατού μοντέλου.

Οφείλει να βασίζεται στην υφιστάμενη πραγματικότητα, χωρίς να απομακρύνεται από αυτήν, αλλά με ένα πλαίσιο αρκετά ευρύ ώστε να μπορεί να τη μετασχηματίσει.

Διαφορετικά, κάθε βήμα που γίνεται στο όνομα της λύσης απλώς παρατείνει τη διάρκεια ζωής του στάτους κβο.

Ένα Ελαττωματικό αλλά Ασφαλές Λιμάνι: Το Στάτους Κβο των 60 Χρόνων

Μετά την de facto κατάρρευση της κοινής Κυπριακής Δημοκρατίας το 1963, και ιδιαίτερα μετά το 1974, διαμορφώθηκε μια νέα ισορροπία βασισμένη στη μη σύγκρουση.

Το γεγονός ότι για σχεδόν πενήντα χρόνια δεν έχει υπάρξει άμεση ένοπλη σύγκρουση μεταξύ των δύο κοινοτήτων, κατέστησε το στάτους κβο για πολλούς μια ελαττωματική αλλά ασφαλή επιλογή.

Αυτό το αίσθημα ασφάλειας σταδιακά υπερίσχυσε της επιθυμίας για λύση.

Το Παράδοξο των Μέτρων Προσέγγισης που Ενισχύουν το Στάτους Κβο

Το άνοιγμα των σημείων διέλευσης, τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και ο Κανονισμός της Πράσινης Γραμμής αύξησαν την επαφή μεταξύ των δύο κοινοτήτων.

Παράλληλα, όμως, κατέστησαν την υφιστάμενη διαίρεση πιο βιώσιμη στην καθημερινότητα.

Μέτρα σχεδιασμένα για τη λύση συνέβαλαν πρακτικά στη λειτουργικότητα του στάτους κβο.

Έτσι, η διαίρεση έπαψε να θεωρείται μεταβατικό στάδιο και άρχισε να εκλαμβάνεται ως μια διατηρήσιμη κατάσταση.

Σήμερα, δημοσκοπήσεις τόσο στον βορρά όσο και στον νότο δείχνουν ότι ζητήματα όπως η οικονομία, η υγεία και η κοινωνική ευημερία προηγούνται του Κυπριακού.

Αυτό δεν υποδηλώνει έλλειψη βούλησης για λύση, αλλά ότι το στάτους κβο έχει παράξει μια νέα μορφή σταθερότητας.

Βορράς και Νότος: Έννοιες που Παράγει το Στάτους Κβο

Ακόμη και οι όροι Βορράς και Νότος αποτελούν προϊόν και κανονικοποίηση της γλώσσας του στάτους κβο.

Η διάκριση αυτή διαμόρφωσε όχι μόνο τη de facto διαίρεση, αλλά και νομικά και πολιτικά πλαίσια.

Η αρχή της διζωνικότητας στα πλαίσια των Ηνωμένων Εθνών αναγνώρισε διεθνώς αυτή τη μακρόχρονη πραγματικότητα.

Μια κατάσταση που αρχικά θεωρήθηκε προσωρινή, κατέληξε να αποτελεί θεμέλιο της ίδιας της αναζήτησης λύσης.

Το Στάτους Κβο και ο Βορράς

Από το 1974 και μετά, το στάτους κβο στον Βορρά παρήγαγε το δικό του πολιτικό και οικονομικό οικοσύστημα.

Παρά τη διεθνή μη αναγνώριση, η λειτουργία θεσμών, εκλογών και διοίκησης οδήγησε στη νομιμοποίηση της de facto κρατικής δομής στην κοινωνική συνείδηση.

Ακόμη και όσοι υποστηρίζουν ομοσπονδιακή λύση, ανέδειξαν την αυτοδιοίκηση ως κεντρική αξία.

Σήμερα, από το στάτους κβο δεν επωφελούνται μόνο οι πολιτικές ελίτ, αλλά και ευρύτερα κοινωνικά στρώματα που έχουν οργανώσει τη ζωή τους εντός αυτού.

Η λύση, για πολλούς, συνεπάγεται αβεβαιότητα και ρίσκο, ενώ το στάτους κβο προσφέρει οικειότητα και προβλεψιμότητα.

Η αυξανόμενη απήχηση της λύσης δύο κρατών πρέπει να ιδωθεί ως αποτέλεσμα αυτής της μακράς διαδικασίας κανονικοποίησης.

Το Στάτους Κβο και ο Νότος

Η προσκόλληση στο στάτους κβο δεν περιορίζεται στον Βορρά.

Στον Νότο, το υφιστάμενο καθεστώς έχει δημιουργήσει ένα σημαντικό θεσμικό και πολιτικό πλεονέκτημα.

Η Κυπριακή Δημοκρατία, ως το μόνο διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, ασκεί την εκπροσώπηση ολόκληρου του νησιού.

Μια ομοσπονδιακή λύση προϋποθέτει ανακατανομή εξουσιών, κυριαρχίας και διεθνούς εκπροσώπησης.

Για πολλούς θεσμούς και δρώντες στον Νότο, αυτό ισοδυναμεί με απώλεια ενός καθιερωμένου πλεονεκτήματος.

Έτσι, η στήριξη στο στάτους κβο εκφράζεται συχνά όχι ως άρνηση της λύσης, αλλά ως πεποίθηση ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ του Νότου.

Η Κοινή Γοητεία του Στάτους Κβο

Στο σημερινό σημείο, το στάτους κβο είναι ελκυστικό και για τις δύο κοινότητες, για διαφορετικούς λόγους.

Στον Βορρά προσφέρει πρακτικές αυτοδιοίκησης, ενώ στον Νότο διατηρεί τη διεθνή νομιμότητα και το μονοπώλιο εκπροσώπησης.

Αυτό το κοινό σημείο καθιστά το υπάρχον καθεστώς πιο λογικό από τη λύση.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι ότι οι πλευρές δεν επιθυμούν λύση.

Είναι ότι η λύση δεν εμφανίζεται αρκετά πειστική σε σύγκριση με το στάτους κβο.

Κατανοώντας μια Αποκεντρωμένη Ομοσπονδία με Δύο Ιδρυτικά Κράτη

Μια αποκεντρωμένη, διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με δύο ιδρυτικά κράτη, συμβατή με τις παραμέτρους του ΟΗΕ, πρέπει να ιδωθεί ως ρεαλιστικός συμβιβασμός.

Το μοντέλο αυτό δεν αγνοεί τους φόβους που παρήγαγε το στάτους κβο, αλλά επιχειρεί να τους μετασχηματίσει εντός ενός ομοσπονδιακού πλαισίου.

Ισχυρά ιδρυτικά κράτη αναγνωρίζουν τις διοικητικές πρακτικές του Βορρά, ενώ η κοινή ομοσπονδιακή δομή αντιμετωπίζει τις ανησυχίες νομιμότητας και ασφάλειας του Νότου.

Ο στόχος δεν είναι ούτε η επιστροφή σε ένα ενιαίο κράτος ούτε η παγίωση της διαίρεσης.

Στόχος είναι μια μετάβαση που ξεκινά όσο το δυνατόν πιο κοντά στο στάτους κβο, ώστε τελικά να το καταστήσει μη λειτουργικό.

Το Στάτους Κβο Έχει Πλέον Καταστεί Διαχειρίσιμο

Η λύση στο Κυπριακό δεν μπορεί να βασίζεται στην υπόθεση ότι το στάτους κβο θα καταρρεύσει από μόνο του.

Η εμπειρία άνω των εξήντα ετών δείχνει ότι όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά έγινε διαχειρίσιμο και ενίοτε επιθυμητό.

Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, είναι το εξής:

Αν το στάτους κβο είναι ελαττωματικό αλλά ασφαλές και λειτουργικό, γιατί να επιδιωχθεί η λύση;

Χωρίς μια πειστική απάντηση σε αυτό το ερώτημα, ακόμη και οι πιο καλοπροαίρετες πρωτοβουλίες θα συνεχίσουν να ενισχύουν το στάτους κβο.

Η λύση στην Κύπρο θα καταστεί εφικτή όχι όταν καταρρεύσει το στάτους κβο, αλλά όταν και οι δύο κοινότητες αποφασίσουν από κοινού ότι το στάτους κβο δεν είναι πλέον αρκετά καλό.