Κυπριακή ταυτότητα εναντίον υπολειμμάτων
Το ζήτημα των μικτών γάμων είναι ένα πολύπλοκο θέμα που απαιτεί μια ολοκληρωμένη εξέταση των εξελίξεων από το παρελθόν έως το παρόν· είναι πιο περίπλοκο από ό,τι φαίνεται. Ωστόσο, καθώς δεν θέλω να παρουσιάσω τον εαυτό μου ως ειδικό στην ιστορία, θεωρώ πιο σκόπιμο να ασχοληθώ σε αυτό το άρθρο με τις σύγχρονες πτυχές του θέματος.
Το θέμα είναι βέβαια πολύ βαθύ, αλλά θέλω να μείνω λίγο στο σήμερα και να αναφερθώ στο γιατί, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να δοθεί τόση έμφαση σε αυτό και στο πώς {η ελληνοκυπριακή κυβέρνηση} (διότι, κατά τη γνώμη μου, από το κράτος που λέγεται Κυπριακή Δημοκρατία έχει απομείνει μόνο το όνομα και έχει, κατά κάποιο τρόπο, (με)τατραπεί σε Ελληνοκυπριακή Κυβέρνηση — ο λόγος έρχεται παρακάτω) μας έχει καταστήσει τόσο αδικημένους.
Με την επέμβαση του 1974, καθώς η δομή που αποκαλούμε Κυπριακή Δημοκρατία μετατοπίζεται προς τον νότο, οι Τουρκοκύπριοι προσπαθούν επίσης να δημιουργήσουν τη δική τους διοικητική δομή. Μετά από βραχύβιες δομές, το 1983 ιδρύεται η ΤΔΒΚ, η οποία συνεχίζει μέχρι σήμερα. Υπάρχουν παιδιά μικτής καταγωγής που γεννήθηκαν υπό αυτή την κυβέρνηση, και αυτά τα παιδιά, ως εκ τούτου, γεννήθηκαν ως άτομα με ταυτότητα ΤΔΒΚ (βλ. εμένα). Αυτά τα παιδιά έχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά: ο ένας γονέας είναι από την Τουρκία, ο άλλος είναι Κύπριος, και τα παιδιά έχουν γεννηθεί στην Κύπρο.
Αν και ένα μεγάλο μέρος ταιριάζει με τον παραπάνω ορισμό, πέρα από το «τουρκικό» σκέλος υπάρχουν και γονείς πολίτες χωρών όπως η Ρωσία, το Πακιστάν, η Βουλγαρία κ.ά. Η Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί, κατά κάποιο τρόπο, διάκριση «μη Ευρωπαίου». Διότι αν και οι δύο γονείς είναι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το παιδί συνήθως μπορεί να πάρει υπηκοότητα, όμως αν προέρχονται από χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως οι χώρες που αναφέρθηκαν παραπάνω, δεν μπορούν να λάβουν υπηκοότητα. Ενδιαφέρον είναι ότι, παρότι η Βουλγαρία είναι χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα παιδιά με γονείς βουλγαρικής υπηκοότητας αντιμετωπίζουν επίσης μεγάλο πρόβλημα στο ζήτημα της υπηκοότητας.
Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, για να είναι κάποιος πολίτης της Κύπρου αρκεί ένας από τους γονείς του να είναι Κύπριος πολίτης, και αυτή η υπηκοότητα είναι συνταγματικό δικαίωμα του παιδιού.
Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι νόμοι περί ιθαγένειας των χωρών της ΕΕ πρέπει να είναι σύμφωνοι με τις βασικές προϋποθέσεις της ΕΕ και τα ανθρώπινα δικαιώματα. (Βέβαια, η Ευρωπαϊκή Ένωση που ισχυρίζεται ότι υπερασπίζεται τόσο πολύ τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενδιαφέρεται πραγματικά για αυτό το θέμα ή απλώς κάνει πως ενδιαφέρεται;)
Ας επιστρέψουμε στα γεγονότα: η ελληνοκυπριακή κυβέρνηση, η πολύ «ευρωπαϊκή» ελληνοκυπριακή κυβέρνηση, της οποίας ο Χριστοδουλίδης θα προεδρεύσει φέτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θεωρεί τα παιδιά των οποίων οι γονείς γνωρίστηκαν και παντρεύτηκαν στο βόρειο τμήμα του νησιού και που γεννήθηκαν στο βόρειο τμήμα ως {παιδιά που γεννήθηκαν υπό κατοχή}, και αν ένας από τους γονείς αυτών των παιδιών είναι τουρκικής καταγωγής, το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο άλυτο — αντίο στη ρωμαίικη/ελληνοκυπριακή ταυτότητα. Διότι εμείς, οι evrodolar¹, είμαστε υπεύθυνοι για τον τόπο όπου γεννηθήκαμε και φυσικά είμαστε και ένοχοι με τον ίδιο τρόπο. Είμαστε ένοχοι γιατί γεννηθήκαμε στον βορρά, είμαστε ένοχοι γιατί η μητέρα ή ο πατέρας μας είναι πολίτης μιας ‘βάρβαρης-εχθρικής’ χώρας — βέβαια να πω ότι η Ελλάδα που έκανε φασιστικό πραξικόπημα στην Κύπρο είναι πολύ αθώα(!). Από τα χρήματα που λαμβάνονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για τον γενικό πληθυσμό του νησιού, σε εμάς δεν πέφτει τίποτα γιατί είμαστε απόγονοι ενός Juda³. Και έτσι, ως «ένοχοι από τη γέννηση», μας έχει αποδοθεί ως καθήκον να παρακολουθούμε τους Ρωμιούς/Ελληνοκύπριους με ταυτότητα να μπαίνουν και να βγαίνουν όπως θέλουν στη χώρα της Ευρώπης που επιθυμούν, να μπορούν να σπουδάζουν στο εξωτερικό (βέβαια δεν είναι μόνο αυτό το πρόβλημα αλλά…), και να μπορούν να εργάζονται επίσημα στον νότο. Το θέμα δεν είναι μόνο το να πάμε στην Ευρώπη χωρίς βίζα. Όχι μόνο δεν μπορούμε να ασκήσουμε το συνταγματικό μας δικαίωμα, αλλά συνεχίζεται και με το να παρουσιαζόμαστε επίσημα ως ένοχοι λόγω όσων συνέβησαν στο παρελθόν.
Σε αυτό το σημείο πρέπει να πω ότι και προς τους Τουρκοκύπριους πολιτικούς έχουμε παράπονο, γιατί είναι προφανές ότι από το παρελθόν μέχρι σήμερα υπήρξαν πολλοί πολιτικοί που ισχυρίζονταν ότι υπερασπίζονται —και φυσικά ότι υπερασπίζονται μέχρι τέλους— την τουρκοκυπριακή ταυτότητα, και κάτω από αυτή την ομπρέλα έτρωγαν χρήματα και οικόπεδα, και εξαιτίας αυτών των πολιτικών η εκπροσώπησή μας έμεινε πολύ ανεπαρκής.
Από την αρχή του κειμένου λέω «ελληνοκυπριακή κυβέρνηση». Ο λόγος που το λέω έτσι είναι ότι η κυβέρνηση στον νότο δεν εκπροσωπεί {την Κύπρο} αλλά {τους Ελληνοκύπριους — και μάλιστα σε ορισμένα σημεία το κράτος της Ελλάδας (δεν λέω ότι ο βορράς είναι πολύ καλύτερος ή πολύ σωστός, αλλά αφού το θέμα μας είναι ο νότος, ας μην παρεκκλίνουμε)} και προστατεύει τα δικά τους δικαιώματα.
Για παράδειγμα: μία από τις επίσημες γλώσσες που αναφέρονται στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι και τα τουρκικά, αλλά σε κανέναν επίσημο θεσμό δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιήσεις τα τουρκικά. Το 30% των δημοσίων υπαλλήλων είναι δικαίωμα των Τουρκοκυπρίων, αλλά αυτό το δικαίωμα δεν μπορεί να ασκηθεί. Οι Τουρκοκύπριοι πρέπει να έχουν λόγο και στη διοίκηση του κράτους, αλλά ούτε αυτό το δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί.
Ή ένα άλλο παράδειγμα: όταν περνάς από το σημείο διέλευσης αν είσαι Τουρκοκύπριος, δεν περνάς από το σημείο απ’ όπου περνούν οι πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας —οι πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας που δεν είναι Τουρκοκύπριοι— αλλά υποχρεώνεσαι να περάσεις από το τμήμα «Τουρκοκύπριοι». Ενώ εσύ είσαι ο bizatihi ⁴ πολίτης αυτής της χώρας· μπορεί να υπάρξει διάκριση μεταξύ πολιτών; Φαίνεται ότι μπορεί. Σκέφτηκα αν υπάρχει κάποιος πρακτικός λόγος για αυτό, αλλά τελικά οι ταυτότητες είναι ίδιες, δηλαδή δεν θα έπρεπε να υπάρχει διαφορά στην καταχώριση των ταυτοτήτων στο σύστημα. Δηλαδή, αυτή η διοίκηση διαχώριζε τον δικό της πολίτη μέσα στο ίδιο της το κράτος. Για αυτούς τους λόγους, η διοίκηση στον νότο δεν είναι μια «κυπριακή» διοίκηση, αλλά μόνο μια ελληνοκυπριακή διοίκηση. Ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία που ανέφερα στην αρχή ιδρύθηκε για να προστατεύει τα συμφέροντα ολόκληρου του νησιού και, συνεπώς, όλων των λαών του νησιού. Από μια δημοκρατία που ακόμη φέρει αυτό το όνομα, από το σημερινό κράτος δεν μπορεί κανείς να αναμένει παρά μόνο ντροπή!
Τώρα που τα δικαιώματά μας καταπατώνται τόσο πολύ σε αυτά τα σημεία, πόσο οι Τουρκοκύπριοι υπερασπίζονται/μπορούν να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους; Οι ειρηνιστές των Ελληνοκυπρίων (αφήνω στην άκρη το εθνικιστικό κομμάτι βέβαια), ή οι υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πόσο μας νοιάζονται;
Δεν είμαι ο απόλυτος γνώστης αυτού του θέματος. Στο μέτρο του δυνατού το παρακολουθώ σε έναν βαθμό, τόσο μέσω Instagram όσο και μέσω ειδησεογραφικών οργανισμών και της επικοινωνίας μου με τον περίγυρό μου, και πρέπει να πω ότι, ως κάποιος που το παρακολουθεί πάνω από ένα ορισμένο επίπεδο, δεν είχα ακούσει ότι οι Ελληνοκύπριοι κάνουν ιδιαίτερα θόρυβο για αυτό ή ότι υπερασπίζονται τα δικαιώματά μας. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν υπάρχουν κάποιοι που το υπερασπίζονται, η ορατότητά τους είναι πολύ μικρή. Αυτό σημαίνει είτε ότι το υπερασπίζονται προσχηματικά, είτε ότι πραγματικά δεν έχουν κίνητρο ή χρόνο και δύναμη να ασχοληθούν, ή ότι είναι πολύ λίγοι. Παρ’ όλα αυτά, αν έπρεπε να αναφέρω μερικά ονόματα από την απάντηση που πήρα στο ερώτημα «υπάρχει κανείς στον Νότο;», μπορώ να αναφέρω: KISA, το συνδικάτο νηπιαγωγών, ορισμένους δικηγόρους κτλ.
Από την άλλη, ας γυρίσουμε στον βορρά. Αν κοιτάξω την εικόνα που βλέπω στον βορρά, παρότι ο Τατάρ είχε ισχυρισμούς όπως «εγώ υπερασπίστηκα το δικαίωμά σας (των Τουρκοκύπριων νέων), είπα αυτό στον Χριστοδουλίδη, έκανα εκείνο» (άκουσα αυτούς τους ισχυρισμούς σε συνέδριο νεολαίας ως πρώτο πρόσωπο), δεν πιστεύω ότι υπερασπίστηκε το δικαίωμά μας επαρκώς, ή τουλάχιστον με τρόπο που να υιοθετώ. C’mon Ers, you could have done better!
Ο Τουφάν Ερχιουρμάν, που μόλις ανέλαβε την προεδρία, δηλώνοντας ότι θα συζητήσει αυτό το θέμα πηγαίνοντας στο τραπέζι, κάνοντας δηλώσεις και κρατώντας το στην επικαιρότητα, έχει μέχρι στιγμής κερδίσει την εκτίμησή μου. Βέβαια είναι πολύ νωρίς για σχόλιο, αλλά προς το παρόν θα πω ότι ελπίζω να συνεχίσει έτσι. Περιμένω με περιέργεια να δω τι θα γίνει στο μέλλον.
Ο Νιαζί Κιζιλγιουρέκ και η ομάδα του, που στο παρελθόν υπηρέτησαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προσπάθησαν κατά τη διάρκεια της θητείας τους να φέρουν αυτό το θέμα στην ατζέντα. Και όχι μόνο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: συμμετείχαν σε συναντήσεις με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και, όπου χρειάστηκε, έκαναν την εκπροσώπησή τους.
Θα ήθελα να αναφερθώ και σε ακόμη παλαιότερους προέδρους, πρωθυπουργούς και τους σημαντικότερους εκπροσώπους, αλλά η ηλικία μου και, κατά συνέπεια, η γνώση μου δεν επαρκεί, οπότε ας μείνω στο σήμερα.
Οι πρόεδροι, οι πολιτικοί ηγέτες είναι πολύ σημαντικοί σε αυτό το θέμα, ναι. Όμως ένας άλλος παράγοντας εξίσου σημαντικός με αυτούς είναι οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Στον βορρά του νησιού υπάρχουν δύο οργανώσεις που παλεύουν για αυτό το θέμα και τις οποίες γνωρίζω. Έχω ακούσει και για άλλες οργανώσεις, αλλά αφού δεν έχω γνώση, είναι πιο σωστό να αναφερθώ στις δύο που γνωρίζω.
Ο σύλλογος Kimliksizler είναι μια οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών που προσπαθεί να συγκεντρώσει ανθρώπους που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα μικτών γάμων/σχέσεων στο νησί και να κάνει το πρόβλημα ορατό· αποτελείται όχι μόνο από ανθρώπους που βιώνουν το πρόβλημα της «μη ταυτότητας», αλλά και από ανθρώπους που θέλουν να αλλάξουν κάτι· οργανώνει μαζικές δράσεις και πορείες στον νότο· δημιουργεί πίεση μέσω συναντήσεων με αξιωματούχους της Κυπριακής Δημοκρατίας και πρεσβείες χωρών της ΕΕ· με μια αίτηση 675 υπογραφών μετέφερε επίσημα το ζήτημα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο· και παλεύει ώστε να εξεταστεί από το Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Η οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών που φέρει το όνομα «Κίνημα επίλυσης του προβλήματος μικτών γάμων» είναι μια οργάνωση που κάνει διεκδίκηση δικαιωμάτων με διάφορους τρόπους: πραγματοποιεί συναντήσεις με μέλη του ΟΗΕ, διοργανώνει πάνελ με κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκδίδει φυλλάδια κ.ο.κ.
Τέλος, ας δούμε και τον λαό. Ο λαός που ζει στον βορρά του νησιού δυστυχώς δεν δείχνει αρκετό ενδιαφέρον για το θέμα και συνεχίζει τη διεκδίκηση δικαιωμάτων σε πολύ ανεπαρκές επίπεδο. Υπάρχουν άνθρωποι που συμμετέχουν σε δράσεις, που υπογράφουν αιτήσεις όταν χρειάζεται, που προσπαθούν να υψώσουν φωνή ατομικά και/ή συλλογικά, αλλά είμαστε πολύ κάτω από τον αγώνα που πρέπει να δώσουμε — πάλι παίζουμε το «κάτσε να ψηθεί το αχλάδι και να πέσει στο στόμα μου». Μπράβο!
Σημείωση: Με τις ευχαριστίες μου προς τη Nazen Şansal που συνέβαλε και ενέπνευσε με σχόλια πληροφοριών σε αυτό το κείμενο, προς τον πολύτιμο «πιο πολιτικό άνθρωπο του κόσμου» Doruk Ekingen με τον οποίο συζητάμε εδώ και χρόνια το θέμα, και τέλος προς την Κυπριακή Δημοκρατία που στάθηκε αφορμή να γράψω αυτό το κείμενο...
Rum ¹: Στην πραγματικότητα, το «Rum» δεν είναι σωστός όρος, γιατί η λέξη «Rum» είναι πολύ γενική και δεν περιγράφει μόνο τους ανθρώπους ελληνικής καταγωγής που ζουν στο νησί. Για αυτό, ο όρος «Ελληνοκύπριος» είναι πολύ πιο κατάλληλος. Άλλωστε, έτσι είναι και οι αγγλικές και οι ελληνικές διατυπώσεις: Greek Cypriot, Ελληνοκύπριος (Ellenigikipros)
Evrodo ²: Μπάσταρδος (Cylingo.org)
Juda ³: Στα ιταλικά, ο 13ος Απόστολος του Ιησού, ο αμαρτωλός, ο προδότης. Μάλιστα οι Ιταλοί έχουν και αργκό «Porco Juda».