Αυτό είναι το μέλλον που μας υποσχέθηκαν;

Αυτό είναι το μέλλον που μας υποσχέθηκαν;

Η ανεργία, που ολοένα και περισσότερο γίνεται ένα από τα μεγαλύτερα και πιο πιεστικά προβλήματα της εποχής μας, δεν θα σταματήσει αν αφεθεί ανεξέλεγκτη και μπορεί ακόμη να κλιμακωθεί σε κοινωνικές κρίσεις και απειλές για την εθνική ασφάλεια των κρατών. Η ανεργία των νέων, μια βασική πηγή αστάθειας σε πολλές αφρικανικές χώρες, έχει ήδη δείξει ότι οι άνθρωποι δεν διστάζουν να ανατρέψουν καθεστώτα που είτε είναι ανίκανα να αντιμετωπίσουν αυτό το ζήτημα είτε δεν είναι πρόθυμα να το κάνουν.

Σήμερα, αυτό το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στις αναπτυσσόμενες χώρες. Γίνεται σοβαρή ανησυχία στη λεγόμενη “Δύση,” στον “πρώτο κόσμο” της διατλαντικής περιοχής. Η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη, που εξελίσσονται με πολύ ταχύτερο ρυθμό απ’ ό,τι αναμενόταν, πρόκειται να επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία μειώνοντας τη ζήτηση για εργασία ενώ ταυτόχρονα μειώνουν το κόστος παραγωγής. Αυτό μπορεί να είναι καλά νέα για τους παραγωγούς, αλλά είναι αναμφισβήτητα κακά νέα για τους εργαζόμενους. Αν μεγάλα τμήματα της κοινωνίας δεν μπορούν να βρουν εργασία ή να εξασφαλίσουν σταθερά εισοδήματα, η ικανότητά τους να καταναλώνουν θα συρρικνωθεί, και ένα σύστημα που βασίζεται στην κατανάλωση δεν μπορεί να επιβιώσει αμετάβλητο.

Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν αυτό το σύστημα θα αλλάξει, αλλά τι θα το αντικαταστήσει. Θα εισαχθεί ένας καθολικός μισθός; Θα περιοριστεί ο ρόλος των ρομπότ και της τεχνητής νοημοσύνης στην παραγωγή; Ή θα δημιουργηθούν τεχνητές θέσεις εργασίας απλώς για να παραμείνουν οι άνθρωποι απασχολούμενοι; Όποια κι αν είναι η έκβαση, τέτοιες μεταμορφώσεις μπορούν να εφαρμοστούν μόνο από κυβερνήσεις, αφού οι ιδιωτικές εταιρείες έχουν ελάχιστο κίνητρο να υπονομεύσουν εθελοντικά την αποδοτικότητα που καθοδηγείται από το κέρδος.

Ανεξάρτητα από το αν αυτό το πρόβλημα λυθεί, πιστεύω ότι πολλοί άνθρωποι που ζουν στη “Δύση” θα αναζητούν ολοένα και περισσότερο ευκαιρίες στο εξωτερικό, ελπίζοντας να βρουν εργασία αλλού αξιοποιώντας την εκπαίδευση και την εμπειρία τους. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι μόνο ένας πολύ μικρός αριθμός θα πετύχει. Ένας από τους βασικούς λόγους είναι η ταχεία αύξηση του πληθυσμού σε πολλές χώρες-προορισμούς, η οποία περιορίζει τις ευκαιρίες ακόμη περισσότερο. Όσο σκληρό κι αν ακούγεται, σχεδόν κάθε δείκτης υποδηλώνει μια μελλοντική μείωση του παγκόσμιου ανθρώπινου πληθυσμού. Πιστεύω ότι η μόνη μακροπρόθεσμη διέξοδος από αυτές τις κρίσεις μπορεί να βρίσκεται στην επέκταση πέρα από την ίδια τη Γη, στη μετανάστευση σε νέους κόσμους, όπως ακριβώς έκαναν κάποτε οι πρόγονοί μας.

Όταν συνδυάζεται με την κρίση στέγασης, η ανεργία δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για κοινωνική αναταραχή. Η αυξανόμενη εισοδηματική ανισότητα και η εντεινόμενη ταξική συνείδηση δεν κάνουν τους ανθρώπους παθητικούς· τους κάνουν συνειδητοποιημένους, με φωνή, και πιο απαιτητικούς ως προς τα δικαιώματά τους.

Θέλω να μοιραστώ ένα προσωπικό περιστατικό. Κατά τη διάρκεια μιας καλοκαιρινής δουλειάς στις Ηνωμένες Πολιτείες, έγινα φίλος με έναν Τούρκο ελευθεριακό που υπερασπιζόταν με πάθος την ελεύθερη αγορά. Στις συζητήσεις μας, υποστήριζε ότι το κράτος πρέπει να αποσυρθεί πλήρως και ότι οι ιδιωτικές αγορές θα μπορούσαν να προσφέρουν μια δικαιότερη και πιο ευημερούσα κοινωνία. Πάντα αντιμετώπιζα αυτούς τους ισχυρισμούς με σκεπτικισμό. Ακόμη και τότε, όταν οι αγορές εργασίας και στέγασης ήταν πολύ λιγότερο πιεσμένες απ’ ό,τι σήμερα, πίστευα ότι δεν υπήρχε πραγματικό όριο σε αυτό που θα έκαναν οι μεγάλες εταιρείες στην επιδίωξη του κέρδους.

Θυμάμαι ακόμη το ειρωνικό γέλιο όταν περιέγραψα τον εαυτό μου ως έναν “σοσιαλδημοκράτη.” Κι όμως, πρόσφατα, όταν ξανασυνδέθηκα με εκείνους τους ίδιους “ελευθεριακούς” και “φιλελεύθερους” φίλους, παραδέχτηκαν ότι πλέον κατανοούν καλύτερα τους ανθρώπους που ψηφίζουν σοσιαλιστικά κόμματα. Εκείνη η στιγμή επιβεβαίωσε κάτι που ένιωθα εδώ και καιρό.

Όχι επειδή ήθελα να αποδειχθεί ότι είχα δίκιο, αλλά επειδή πάντα υποστήριζα πολιτικές βασισμένες στη λογική και προσανατολισμένες στο κοινωνικό όφελος. Το χάσμα ανάμεσα στο μέλλον που κάποτε οραματιζόμουν και στην πραγματικότητα που τώρα ξεδιπλώνεται με άφησε, και πολλούς από τους συνομηλίκους μου, βαθιά απογοητευμένους. Μας οδήγησε να θέσουμε ένα απλό αλλά ανησυχητικό ερώτημα: Είναι αυτό το μέλλον που μας αξίζει μετά από όλα αυτά τα χρόνια εκπαίδευσης;