Sosyal Medya Genç Erkekleri (istemsiz bekar) İdeolojilerine Nasıl Radikalleştirebilir?
İnternet, insanların farklı fikirlerle karşılaşma biçimini dönüştürdü. Sosyal medya platformları, kullanıcı etkileşimine göre içerik seçen algoritmik öneri sistemleri aracılığıyla içerikleri kişiselleştiriyor. Bu kişiselleştirme içeriği daha ilgili hâle getirse de, kullanıcıların tekrar tekrar benzer görüşlere maruz kaldığı ideolojik yankı odaları da yaratıyor. Bu tür ortamlarda uzun süre bulunmak, alternatif bakış açılarına maruz kalmayı sınırlayabilir ve inançları eleştirel bir süzgeçten geçirmeden pekiştirebilir. Bu dinamik, manosphere olarak bilinen çevrimiçi alanların büyümesinde önemli bir rol oynamış ve bazı genç erkeklerin giderek daha aşırı anti-feminist inançlara çekilmesine yol açmıştır.
Manosphere; erkeklik, flört ve toplumsal cinsiyet politikaları etrafındaki hoşnutsuzluklar üzerine kurulu gevşek bir çevrimiçi alanlar ağıdır. Bazı köşeleri kişisel gelişime veya erkeklerin sorunlarına odaklanır. Diğerleri ise kırgınlık ve kadın düşmanlığına yönelir. Bu dünyanın en bilinen gruplarından biri, “involuntary celibate” yani “istemsiz bekâr / istemsiz cinsel ilişkisiz” anlamına gelen incel topluluğudur. Inceller genellikle flört ve cinsel yaşamdan dışlandığını hisseden erkeklerdir; ancak bunu kişisel bir durum veya sosyal zorluk olarak görmek yerine, birçoğu bunu sistemin kendilerine karşı kurulmuş olduğunun kanıtı olarak yorumlar. Bu dünya görüşünde çağdaş toplumsal cinsiyet eşitliği, geleneksel cinsel ve sosyal hiyerarşileri bozmuş gibi sunulur. Kadınların artan fırsatları ve özerkliği toplumsal ilerleme olarak değil, erkekleri haksız biçimde dezavantajlı hâle getiren bir sistem olarak çerçevelenir. Inceller, modern flört piyasalarında kadınların aşırı fazla seçeneğe sahip olduğunu, bunun da bazı erkekleri “geride bıraktığını” ve kalıcı romantik dışlanmaya mahkûm ettiğini savunur. Bu kişisel reddedilme hissi zamanla politik bir kırgınlığa dönüşebilir.
Incel ideolojisini güçlü kılan şeylerden biri, acı veren duygulara kolay cevaplar sunmasıdır. Bu topluluklar dünyayı çoğu zaman acımasız bir hiyerarşi olarak sunar: çekici erkekler, yani “Chadler”, her şeyi elde eder; arzu edilen kadınlar, yani “Stacyler”, sekse ve statüye erişimi kontrol eder; diğer herkes ise onların altında sıralanır. Bu karanlık ve derin biçimde kaderci bir dünya görüşüdür. Aşkta başarı; özgüven, sosyal beceriler, şans veya kişisel gelişimle şekillenen bir şey olarak değil, önceden belirlenmiş bir kader olarak görülür. Zorlanan biri için bu açıklama garip şekilde rahatlatıcı gelebilir. Kişisel acıyı suçlanabilecek bir sisteme dönüştürür.
Manosphere kültürünün büyük bir kısmı, popüler bilim kurgu filmi The Matrix’ten alınan Red Pill fikri etrafında döner. Bu çevrelerde “kırmızı hapı almak”, anti-feminist ideolojiye bağlılığı bir tür aydınlanma gibi sunan bir metafordur; yani feminizmin sosyal normları sözde manipüle ettiğini fark etmek olarak çerçevelenir. Buna karşılık mavi hap, cahil ama rahat bir yanılsama hâlinde kalmayı simgeler. Red Pill’e katılmayan herkes saf veya kandırılmış olarak görülür. Bu tür bir çerçeve güçlüdür, çünkü ideolojiyi yalnızca belirli bir grubun bildiği gizli bir bilgi gibi hissettirir ve kimlik ile aidiyet duygusu yaratır.
Bunu özellikle endişe verici kılan şey, insanların genellikle internete incel ideolojisi aramak için girmemesidir. İnsanları bu yöne çeken çoğu zaman algoritmalardır. Başlangıç noktası çok daha sıradan bir şey olabilir: flört tavsiyeleri, spor motivasyonu veya erkeklerin ruh sağlığına dair içerikler. Ancak TikTok veya YouTube Shorts gibi etkileşim odaklı platformlarda bu konular hızla daha karanlık bir yöne kayabilir. Dublin City University’de yapılan bir çalışma, ayrılıklar, erkeklik veya disiplin üzerine birkaç video izledikten sonra akışın yavaş yavaş anti-feminist içerik üreticilerini, kırgınlık odaklı flört yorumlarını veya manosphere influencerlarını önermeye başladığını ortaya koyuyor. Algoritmalar; duygu, öfke, güvensizlik ve kızgınlık uyandıran içerikleri ödüllendirir, çünkü bu tür içerikler insanları izlemeye devam ettirir. Çalışma ayrıca simüle edilmiş genç erkek hesaplarının, aktif olarak arama yapmadan bile birkaç dakika içinde anti-feminist ve manosphere içeriklerine yönlendirildiğini göstermiştir. Andrew Tate gibi çevrimiçi figürlerin bu kadar büyük erişim kazanmasının sebeplerinden biri de budur. Onun çekiciliği, zenginlik, disiplin, güç ve özgüven gibi arzulanan “erkeksi” özelliklerle başlar. Zorbalığa uğrayan, yalnız hisseden veya kendini güçsüz gören erkek çocukları için bu oldukça çekici olabilir. Eleştirmenlerin dikkat çektiği sorun ise, bu motivasyonel içeriğin çoğu zaman kadınlara yönelik küçümseme, empatiye karşı düşmanlık ve hâkimiyet ile statü üzerine katı fikirlerle birlikte gelmesidir. Böylece kişisel gelişim, dolaylı bir ideolojik ambalaja dönüşür.
Ancak bu içeriğe maruz kalan insanların çoğu şiddete yönelmez. Medyadaki paniğe rağmen, kendini incel olarak tanımlayanların çoğu saldırgan değildir. Birçoğu dışa dönük biçimde saldırgan olmaktan ziyade sosyal olarak izole, depresif veya içine kapanıktır. Araştırmacılar “Male Sedation Hypothesis”, yani “Erkek Yatıştırılması Hipotezi”ni öne sürer. Buna göre çevrimiçi ortamlar, sosyal olarak izole erkekler arasında gerçek dünyadaki saldırganlığı kısmen bastırıyor olabilir. Video oyunları ve pornografi gibi dijital ikameler, evrimsel psikologların “counterfeit fitness cues” olarak tanımladığı, yani başarı veya cinsel tatmini düşük psikolojik maliyetle taklit eden sahte başarı sinyalleri sağlayabilir. Bu deneyimler, gerçek dünyadaki riskli rekabet motivasyonunu azaltabilir ve artan cinsel ilişkisizlik oranlarının neden orantılı bir şiddet artışıyla birlikte görülmediğini kısmen açıklayabilir. Yine de çevrimiçi kadın düşmanlığı bazı durumlarda gerçek dünyadaki şiddete taşmıştır.
Elliot Rodger’ın 2014’te işlediği cinayetler, çevrimiçi incel kültürü ile aşırılıkçı şiddet arasındaki olası bağlantıya küresel dikkat çekti. Onun vakası, kırgınlık toplulukları nefreti normalleştirdiğinde ne olabileceğine dair zor sorular ortaya koydu. Şiddet gerçekleşmediğinde bile bu alanlar hâlâ zararlı olabilir. Bazı içerikler terapiyi zayıflık olarak gösterir, bazıları ilişkilerden uzak durmayı teşvik eder, bazıları ise umutsuzluğu pekiştirir. Savunmasız kullanıcılar için bu durum, sıkıntıyı hafifletmek yerine daha da derinleştirebilir. Bunu yalnızca tehlikeli influencerlar veya toksik forumlar meselesi olarak görmek kolaydır. Ancak bu ideolojiler; yalnızlık, kafa karışıklığı, ekonomik stres ve karşılanmamış duygusal ihtiyaçların bulunduğu yerlerde büyür. Bu alanlara giren birçok genç erkek, ideolojiden önce aidiyet arar. Bu önemlidir; çünkü sorun yabancılaşmayla başlıyorsa, içerik denetimi tek başına bunu çözemez. Incel ideolojisi çoğu zaman güvensizliği kesinliğe, kafa karışıklığını ise bir dünya görüşüne dönüştürdüğü için başarılı olur. Manosphere, savunmasız genç erkeklere bir topluluk sunar; bu topluluk umutsuzluğu beslese bile. Böyle bir yerden uzaklaşmak zor olabilir.
Bu nedenle incel ideolojisini anlamak, ahlaki paniğin ötesine geçerek teknolojik tasarım, psikolojik kırılganlık ve erkeklik etrafındaki kültürel anlatılar üzerine daha nüanslı bir analiz gerektirir. Asıl zorluk, zararlı içerikle mücadele ederken aynı zamanda yalnızlık, kimlik belirsizliği ve karşılanmamış ruh sağlığı ihtiyaçları gibi bu tür radikal ideolojileri en başta cazip kılan toplumsal koşullarla da yüzleşmektir. Çünkü gerçek hikâye yalnızca sosyal medyanın genç erkekleri nasıl radikalleştirdiği değildir. Aynı zamanda bu mesajların neden bir dinleyici kitlesi bulduğudur.
Kullanılan Kaynaklar:
Cherrington, E. (2024). It is simply not good enough: Women’s experiences with extreme misogyny, incel culture, and online safety. Lancaster University. https://www.lancaster.ac.uk/law/blog/it-is-simply-not-good-enough-womens-experiences-with-extreme-misogyny-incel-culture-and-online-safety
Costello, W., & Buss, D. M. (2023). Why isn’t There More Incel Violence? Adaptive Human Behaviour and Physiology, 9. https://doi.org/10.1007/s40750-023-00220-3
Emezue, C. (2023, April 9). The Danger of Incels—and How We Shift the Thinking of Men Attracted to These Groups. Ms. Magazine. https://msmagazine.com/2023/04/09/incel-violence-women-misogyny-white-supremacy-online/
Ging, D., Baker, C., & Andreasen, M. (2024). TikTok and YouTube Shorts are bombarding users with misogynist content. Dublin City University. https://www.dcu.ie/humanities-and-social-sciences/news/2024/apr/new-research-shows-how-tiktok-and-youtube-shorts-are
Schoen Clinic UK. (2025, April). What is an Incel? Understanding Incel Culture, Misogyny & Mental Health. Schoen Clinic UK. https://www.schoen-clinic.co.uk/post/incel-culture-masculinity-and-toxic-ideologies
Sparks, B., Zidenberg, A. M., & Olver, M. E. (2022). Involuntary Celibacy: a Review of Incel Ideology and Experiences with Dating, Rejection, and Associated Mental Health and Emotional Sequelae. Current Psychiatry Reports, 24(12), 731–740. https://doi.org/10.1007/s11920-022-01382-9