İki Toplumlu İki Bölgeli Federasyondan Sonrası Kıbrıs

Bu yazıyı, Kıbrıs meselesini tarafsızca öğrenmeye açık olan herkesin anlayabileceği bir dille; olayların içinden gelen insanları dinleyerek, müzakere tarihini araştırmış ve süreci yakından takip etmiş biri olarak kaleme alıyorum.

Uluslararası siyaseti az çok takip eden herkesin bildiği üzere, Kıbrıs Sorunu için dünyada kabul görmüş ve hâlâ geçerliliğini koruyan çözüm modeli, iki toplumlu iki bölgeli federasyondur.

Bugün de her iki Kıbrıslı liderin müzakereleri bu ortak zemin üzerinden yürütmesi tesadüf değildir.

Önümüzdeki süreçte, bu zeminin eksik kalan noktalarının da tamamlanması olasıdır.

Crans-Montana’da (2017), anlaşmanın büyük bir kısmı zaten şekillenmişti.

Geriye, çözümün kaderini belirleyecek kritik ama bir o kadar da zor “al-ver” başlıkları kalmıştı.

Zaman, bu sürecin nasıl ve hangi yönde ilerleyeceğini gösterecek.

Eğer üzerinde uzlaşılan bir anlaşma hayata geçirilirse, birleşik Kıbrıs; üniter bir yapıdan, siyasal olarak eşit iki toplumun oluşturduğu, iki kurucu devlete dayanan bir federal yapıya evrilecektir.

Buna şiddetle karşı çıkan Yunan ve Türk milliyetçileriyle, mevcut bölünmeden çıkar sağlayan çevrelerin büyük bir kısmı, federasyonun ne anlama geldiğini dahi bilmiyor.

Dahası, dünyanın pek çok ülkesinin bu şekilde yönetildiğinden de habersizler.

Bu durum, önce komik, sonra da cehaletin verdiği özgüvenle siyasi ajandaları körü körüne savunmanın tipik bir örneği olarak karşımıza çıkıyor.

Kıbrıs’ı uzaktan ama tarafsızca analiz eden herhangi bir üçüncü kişi, bu grupların yaygın söylemlerine bakarak aynı sonuca rahatlıkla varabilir.

Bu temel noktaları netleştirdikten sonra, genellikle pek konuşulmayan olasılıklara değinmenin faydalı olduğunu düşünüyorum.

İki toplumlu iki bölgeli federasyonla çözüme ulaşılmış bir Kıbrıs’ın zaman içinde evrilebileceği birden fazla devlet modeli vardır.

Ancak bunların hangisinin gerçekleşeceği, tamamen iç ve dış dinamiklere bağlıdır.

Kıbrıslı halklar, birbirlerinden ve geçmişten kaynaklanan kırılmalarla yüzleşip; “anavatan” olarak sunulan bağların kendi çıkarlarına hizmet etmediğini fark eder ve iradelerini gerçekten kendi ellerine alırlarsa, şu ihtimallerden biri zamanla ortaya çıkabilir:

1. Kıbrıs, iki toplumlu iki bölgeli federasyon olarak varlığını sürdürür.

2. Kıbrıs, iki toplumlu üç bölgeli bir federasyona evrilebilir.

3. Kıbrıs, zamanla üniter bir devlete dönüşür (toplumlar aralarındaki farkların sanıldığı kadar derin olmadığını idrak ederse).

4. Kıbrıs, üniter ama İsviçre benzeri bir kanton sistemine evrilebilir.

5. Kıbrıs konfederal bir yapıya doğru evrilir (AB’nin bunu istemediği müzakere tarihini takip eden kişilerin bildiği bir gerçektir).

6. Kıbrıs iki ayrı devlete bölünür (AB’nin bunu istemediği müzakere tarihini takip eden kişilerin bildiği bir gerçektir).

Avrupa Birliği ile güçlü ilişkiler içinde olacak böyle bir devletin, iç dinamiklerini barışçıl ve sağlıklı biçimde yönetebilmesi için örnek alabileceği çok sayıda AB ülkesi zaten vardır.

Şivesi, kültürü ve gündelik hayatı büyük ölçüde aynı olan; yalnızca farklı diller konuşan halkların, 50 yıllık ayrılığın yarattığı travmaları ve ayrıştırıcı söylemleri üzerlerinden atması elbette zaman alacaktır.

Ancak Osmanlı döneminde yüzyıllarca yan yana yaşamış, ilişkilerini sürdürebilmiş insanların bugün kaçınılmaz olarak kaosa sürükleneceğini iddia etmek; 1960-74 arasındaki istisnai ve travmatik dönemi siyasetin işine geldiği yerden okumaktan başka bir şey değildir.

Böyle iddialar, Kıbrıslılar nezdinde çoğu zaman ciddiye alınmamakla kalmaz, söyleyenleri gülünç duruma düşürme ihtimali de taşır.